الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
62
پيام امام امير المومنين ( ع ) ( فارسى )
« و ( بدان ) در اين طبقه گروهى قانعاند ( و به آنچه به آنها بدهند اكتفا مىكنند ) و گروهى ديگر كسانى هستند كه سؤال مىكنند ( و در برابر كمكهايى كه به آنها مىشود گاه اعتراض دارند ) » ؛ ( فَإِنَّ فِي هَذِهِ الطَّبَقَةِ قَانِعاً وَمُعْتَرّاً ) . بعضى نيز « قانع » را به معناى فقيرانى تفسير كردهاند كه زبان سؤال دارند و در مقابل آنها « مُعْتَرّ » است كه بدون سؤال حال خود را نشان مىدهند و با زبان حال تقاضاى كمك مىكنند . امام با اين تعبير مىخواهد به مالك گوشزد كند كه مبادا از ناسپاسى و اعتراض نيازمندان ناراحت شود زيرا طبيعى است شخص نيازمند گاه از كوره بيرون مىرود و عقدهها و ناراحتىهاى خود را حتى در برابر فردى كه به او نيكى كرده آشكار مىسازد . در ادامهء سخن تأكيد كرده و مىفرمايد : « آنچه را خداوند دربارهء حق خود نسبت به آنها به تو دستور داده است حفظ كن » ؛ ( وَاحْفَظِ لِلَّهِ مَا اسْتَحْفَظَكَ مِنْ حَقِّهِ فِيهِمْ ) . اشاره به اينكه خداوند تأكيدهاى فراوانى دربارهء آنها كرده و اين حق پروردگار است كه بايد آن را با دقت رعايت كند . آنگاه امام بعد از اين تأكيدات چند دستور دربارهء رعايت حقوق اين قشر محرومِ جامعهء اسلامى مىدهد . نخست مىفرمايد : « بخشى از بيتالمال مسلمين و قسمتى از غلات خالصهجات اسلامى را در هر شهر ( و آبادى ) به آنها اختصاص ده ، زيرا آنها كه دورند به مقدار كسانى كه نزديكاند سهم دارند و تو مأمورى كه حق همهء آنها را رعايت كنى » ؛ ( وَاجْعَلْ لَهُمْ قِسْماً مِنْ بَيْتِ مَالِكِ ، وَقِسْماً مِنْ غَلَّاتِ صَوَافِي « 1 »
--> ( 1 ) . « صَوافِي » جمع « صافيه » به معناى زمينهايى است كه به عنوان غنيمت به دست مسلمانان افتاده يا ازطريق ديگرى در اختيار حكومت اسلامى قرار گرفته است . اين زمينها كه عمدتاً همان زمينهاى خراجى است ، درآمدش به همهء مسلمانان تعلق دارد . و تعبير به « صافِية » براى آن است كه آن را جزء خالصهجات حكومت مىدانستند كه اشخاص حق خاصى در آن نداشتند